Her ishal vakasında antibiyotik kullanılmamalı

İshal tedavisinin hastalığın nedenine göre planlanması gerektiğini vurgulayan Uzm. Dr. Çebi, "Antibiyotik her ishal vakasında gerekli değildir. Tedavi mutlaka hekim değerlendirmesi sonrasında planlanmalıdır. Gereksiz antibiyotik kullanımı fayda sağlamadığı gibi farklı sağlık sorunlarına da yol açabilir" ifadelerini kullandı.

Hijyen kurallarına dikkat edilmeli

Yaz ishallerinden korunmanın büyük ölçüde doğru hijyen alışkanlıklarıyla mümkün olduğunu söyleyen Uzm. Dr. Çebi, "Çocukların havuza girmeden önce ve çıktıktan sonra duş almaları, havuz suyunu yutmamaları ve hijyeninden emin olunmayan havuzları kullanmamaları gerekir. Açıkta satılan gıdalardan uzak durulmalı, güvenilir içme suyu tercih edilmeli ve el hijyenine özen gösterilmelidir" şeklinde konuştu.

"İyileşmeden havuza girilmemeli"

İshal geçiren çocukların tamamen iyileşmeden deniz veya havuza girmemesi gerektiğini dile getiren Uzm. Dr. Çebi, "Bu hem çocuğun sağlığının korunması hem de enfeksiyonun diğer kişilere bulaşmasının önlenmesi açısından büyük önem taşıyor. Basit hijyen önlemleriyle yaz aylarında görülen ishal vakalarının önemli bir kısmının önüne geçmek mümkündür" diyerek sözlerini tamamladı.

Sıhhat Eczanesi Ayancık

Prof Dr. Sedat Demircan No:33/a

Deva Eczanesi Boyabat

Camikebir Mah. Adnan Menderes Blv. No:47/d

Nazlı Eczanesi Durağan

Merkez Mah. Plevne Cad. No:47/b

Erfelek Eczanesi Erfelek

Cumhuriyet Meydanı No:18

Yeni Gerze Eczanesi Gerze

Çarşı Mah. General Osman Pamukoğlu Cad. No:2/c

Dramalı Eczanesi Merkez

Camikebir Mah. Sakarya Cad. No:51/a

Kaya Eczanesi Merkez

Korucuk Köyü Tırkışlar Mevkii No:9/1-b

Türkeli Eczanesi Türkeli

Güzelyurt Mah. Osman Gazi Sok. No:9/b

Aneminin en yaygın nedeninin demir eksikliği olduğunu belirten Dr. Durusoy, özellikle doğurganlık çağındaki kadınların risk altında olduğuna dikkat çekti. Durusoy, "Yoğun adet kanamaları, gebelik, emzirme dönemi, yetersiz demir alımı ve mide-bağırsak sisteminden olan gizli kan kayıpları demir eksikliğine yol açabilir. Tedavi edilmeyen demir eksikliği yalnızca kan değerlerini düşürmez; kişinin yaşam kalitesini de önemli ölçüde etkiler. Sürekli yorgunluk, saç dökülmesi, tırnak kırılması, dikkat dağınıklığı, iş ve okul performansında azalma, çarpıntı ve nefes darlığı bu nedenle gelişebilir" diye konuştu.

Kansızlığın tek nedeninin demir eksikliği olmadığını vurgulayan Dr. Sertaç Durusoy, farklı hastalıkların da anemiye yol açabileceğini söyledi. Durusoy, "B12 vitamini ve folat eksiklikleri, kronik iltihabi hastalıklar, böbrek yetmezliği, tiroit hastalıkları, kemik iliği hastalıkları, genetik kan hastalıkları ve bazı ilaçlar da kansızlığa neden olabilir. Özellikle B12 eksikliğinde kansızlığa ek olarak el ve ayaklarda uyuşma, denge bozukluğu, unutkanlık, dilde yanma ve diğer nörolojik belirtiler görülebilir. Bu nedenle her hastaya otomatik olarak demir tedavisi başlanması doğru değildir" şeklinde konuştu.

Aneminin bazı durumlarda altta yatan önemli hastalıkların ilk belirtisi olabileceğini ifade eden Dr. Durusoy, özellikle belirli hasta gruplarında ayrıntılı inceleme yapılmasının önemine dikkat çekti. Durusoy şöyle devam etti: "Erkeklerde, menopoz sonrası kadınlarda, ileri yaş grubunda veya tekrarlayan demir eksikliği bulunan hastalarda mide ve bağırsak sisteminden gizli kan kaybı mutlaka araştırılmalıdır. Çünkü mide ülserleri, bağırsak polipleri, iltihabi bağırsak hastalıkları ve bazı sindirim sistemi kanserleri ilk dönemde yalnızca kansızlıkla kendini gösterebilir. Bu nedenle ’kanım düşükmüş, demir ilacı kullanırım geçer’ yaklaşımı tanının gecikmesine neden olabilir. Anemi tespit edildiğinde yalnızca hemoglobin değerine bakmanın yeterli olmaz. Teşhis sürecinin kapsamlı şekilde yürütülmesi gerekir. Tam kan sayımında hemoglobinin yanı sıra MCV, RDW, retikülosit sayısı, lökosit ve trombosit değerleri birlikte değerlendirilmelidir. Ardından ferritin, serum demiri, demir bağlama kapasitesi, transferrin satürasyonu, B12, folat, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, tiroit fonksiyonları ve gerekli durumlarda hemoliz testleri planlanabilir. Bazı hastalarda periferik yayma, gaitada gizli kan testi, endoskopik incelemeler veya kemik iliği değerlendirmesi de gerekebilir."

Kansızlık tedavisinin kişiye ve nedene göre değiştiğini belirten Dr. Durusoy, şunları söyledi: "Demir eksikliği tespit edildiğinde yalnızca demiri yerine koymak yeterli değildir; demir kaybının nedeni mutlaka araştırılmalıdır. Bazı hastalarda ağızdan demir tedavisi yeterli olurken, emilim bozukluğu bulunan, ciddi eksikliği olan veya hızlı tedavi gerektiren kişilerde damar yoluyla demir tedavisi tercih edilebilir. B12 ve folat eksikliklerinde uygun vitamin tedavileri uygulanırken, kronik hastalıklar, böbrek yetmezliği veya kemik iliği hastalıklarına bağlı gelişen anemilerde ise tamamen farklı tedavi yaklaşımları gerekir."

Açıklamasının sonunda kansızlığın hafife alınmaması gerektiğini vurgulayan Dr. Sertaç Durusoy şu değerlendirmede bulundu: "Kansızlık uzun süredir devam ediyorsa, tedaviye rağmen düzelmiyorsa, sık tekrarlıyorsa, çok derinse veya lökosit ve trombosit gibi diğer kan hücrelerinde de bozukluklar eşlik ediyorsa mutlaka hematoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Anemide hedef yalnızca hemoglobin düzeyini yükseltmek değildir. Esas amaç, kansızlığa neden olan temel hastalığı doğru şekilde ortaya koymak ve uygun tedaviyi planlamaktır. Doğru tanı sayesinde hem hastaların yaşam kalitesi belirgin şekilde artar hem de altta yatabilecek ciddi hastalıkların erken dönemde tespit edilmesi mümkün olur."

Venöz yetmezlik ile varis aynı şey değildir

Venöz yetmezlik ile varisin sıkça karıştırıldığını ifade eden Doç. Dr. Sözütok, "Toplardamarlardaki kan normalde kalbe doğru tek yönlü olarak ilerler. Bacak toplardamarlarında bulunan kapakçıklar da kanın geri kaçmasını önleyerek bu dolaşımın sağlıklı şekilde devam etmesini sağlar. Ancak çeşitli nedenlerle bu kapakçıklar görevini yapamaz hale geldiğinde kan bacaklarda göllenmeye başlar. Bu duruma venöz yetmezlik diyoruz. Varis ise kalbe dönemeyen kanı içinde tutmaya çalışan genişlemiş, kıvrımlı ve cilt üzerinde belirgin hale gelen hasta toplardamarlardır. Yani venöz yetmezlik bir hastalık süreci, varis ise bunun ortaya çıkan sonuçlarından biridir" diye konuştu.

Sıcak hava şikâyetleri artırabiliyor

Yaz aylarında sıcak havanın damarları genişlettiğini belirten Doç. Dr. Sözütok, bunun toplardamarlardaki kapakçıkların çalışma düzenini olumsuz etkileyebildiğini söyledi.

Doç. Dr. Sözütok, şu bilgileri paylaştı: "Vücut sıcaklığını dengelemek amacıyla deri altındaki damarlar genişler. Bu durum toplardamarlardaki kapakçıkların tam olarak kapanmasını zorlaştırabilir ve kanın bacaklarda daha fazla göllenmesine neden olabilir. Bunun sonucunda özellikle akşam saatlerine doğru bacaklarda şişlik, ağırlık hissi, gerginlik, ağrı ve karıncalanma gibi yakınmalar belirginleşebilir. Uzun süre güneş altında kalmak, sıcak duş almak ya da sauna gibi yüksek sıcaklığa maruz kalınan ortamlar da bu şikâyetleri artırabilir."

Şişlik ve ağrı her zaman yorgunluk belirtisi olmayabilir

Bacaklarda gün içerisinde giderek artan ve dinlenmeyle azalan şişlik ile ağrıların toplardamar yetmezliğinin habercisi olabileceğini kaydeden Doç. Dr. Sözütok, "Özellikle gün sonunda ayakkabıların dar gelmesi, çorap izlerinin belirginleşmesi, baldırlarda dolgunluk hissi, yanma, gece krampları ve kaşıntı gibi belirtiler toplardamar hastalıklarını düşündürebilir. Hastalık ilerlediğinde ayak bileği çevresinde cilt renginde koyulaşma, ciltte sertleşme ve iyileşmeyen yaralar da görülebilir" dedi.

Ani gelişen şiddetli ağrı, kızarıklık ve sıcaklık artışının ise farklı ve daha acil değerlendirilmesi gereken bir tabloya işaret edebileceğini vurgulayan Doç. Dr. Sözütok, bu durumda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini vurguladı.

Varis yalnızca estetik bir sorun değildir

Toplumda varisin çoğu zaman yalnızca kozmetik bir problem olarak görüldüğünü belirten Doç. Dr. Sözütok, her varisin aynı özellikte olmadığını söyledi.

Doç. Dr. Sözütok, "İnce örümcek ağı şeklindeki yüzeyel damarlar daha çok estetik kaygı oluşturabilir. Ancak altta toplardamar yetmezliği bulunuyorsa, olay yalnızca görüntü bozukluğu olarak değerlendirilmemelidir. Özellikle bacaklarda şişlik, ağrı, cilt renginde değişiklik veya uzun süredir devam eden yakınmalar varsa mutlaka damar sistemi değerlendirilmelidir. Erken tanı, ileride gelişebilecek daha ciddi sorunların önüne geçilmesini sağlayabilir" açıklamasında bulundu.

Bazı kişilerde risk daha yüksek

Venöz yetmezlik gelişiminde hem genetik hem de yaşam tarzına bağlı faktörlerin etkili olduğunu belirten Doç. Dr. Sözütok, "Ailesinde varis bulunan kişilerde risk daha yüksektir. Kadınlarda hormonal nedenlerle hastalık daha sık görülebilir. Hamilelik geçirenler, ileri yaş grubundaki bireyler, fazla kilolu kişiler ile uzun süre ayakta ya da masa başında çalışanlarda da risk artmaktadır" dedi.

Uzun süre hareketsiz kalmak damar dolaşımını olumsuz etkiliyor

Uzun süre ayakta durmanın veya hareketsiz oturmanın toplardamar dolaşımını olumsuz etkilediğini belirten Doç. Dr. Sözütok, "Baldır kaslarımız adeta ikinci bir kalp gibi çalışarak kanın yukarı doğru pompalanmasına yardımcı olur. Uzun süre hareketsiz kalındığında bu mekanizma yeterince çalışamaz ve bacaklarda kan göllenmesi artabilir. Bu nedenle masa başında çalışanlar ya da uzun yolculuk yapan kişiler belirli aralıklarla hareket etmeye özen göstermelidir" ifadelerini kullandı.

Yüzme ve yürüyüş faydalı, uzun süre güneş altında kalmak zararlı

Yaz aylarında yapılan bazı aktivitelerin damar sağlığı açısından faydalı olabileceğini belirten Doç. Dr. Sözütok, "Yüzme ve suda yürüyüş hem baldır kaslarını çalıştırır hem de suyun doğal basıncı sayesinde toplardamar dolaşımını destekler. Düzenli yürüyüş de damar dolaşımına olumlu katkı sağlar. Buna karşılık uzun süre güneş altında hareketsiz uzanmak, sıcak kum üzerinde beklemek ya da sauna gibi yüksek sıcaklığa maruz kalınan ortamlarda uzun süre kalmak damarların daha fazla genişlemesine neden olarak şikâyetleri artırabilir" dedi.

Varis çorabı yazın da kullanılmalı

Varis çorabının yalnızca kış aylarında değil yaz döneminde de önemli olduğunu ifade eden Doç. Dr. Sözütok, "Sıcak havalarda bacaklarda kan göllenmesi daha fazla olabileceği için varis çorabı kullanımının önemi artıyor. Günümüzde yaz aylarına uygun, ince ve nefes alabilen modeller bulunuyor. Özellikle uzun süre ayakta kalınacak günlerde veya uzun yolculuklarda düzenli kullanılması fayda sağlayabilir" şeklinde konuştu.

Ameliyatsız tedavi seçenekleri ön planda

Varis tedavisinde teknolojinin önemli gelişmeler sağladığını belirten Doç. Dr. Sinan Sözütok, "Günümüzde birçok hasta açık ameliyata ihtiyaç duymadan tedavi edilebiliyor. Endovenöz lazer, radyofrekans, köpük tedavisi, tıbbi yapıştırıcı uygulamaları ve mikroskleroterapi gibi girişimsel radyoloji yöntemleri sayesinde işlemler lokal anestezi altında gerçekleştirilebiliyor. Hastalar çoğu zaman aynı gün ayağa kalkabiliyor ve günlük yaşamlarına kısa sürede dönebiliyor. Ancak hangi yöntemin uygulanacağına mutlaka hastanın damar yapısı ve hastalığın derecesi değerlendirilerek karar verilmelidir" diyerek açıklamalarını sonlandırdı.

Risk grupları ve alınması gereken temel önlemler

Aşırı sıcakların sağlıklı bireyleri dahi olumsuz etkileyebileceğini belirten Uz. Dr. Berna Öztürk, sıcaklık ve nem artışına bağlı olarak vücut ısısının dengede tutulmasının zorlaştığını belirtti. Özellikle 4 yaşından küçük çocuklar, 65 yaş üzeri vatandaşlar, hamileler, kronik rahatsızlığı bulunanlar ve açık alanda çalışanların daha fazla risk altında olduğunu ifade eden Öztürk, şu uyarılarda bulundu: "Aşırı sıcağa maruz kalma sonucu beden ısısını ayarlayan terleme mekanizmasının bozulmasına bağlı olarak vücut ısısının düşürülememesi ile karakterize tabloya sıcak çarpması diyoruz. Acil olarak tedavi edilmezse kalıcı hasara veya ölüme neden olabilen böyle bir durumda vücut ısısı 10-15 dakika içerisinde 40-41C üstüne çıkabilir. Sıcak çarpmasında; kişinin ateşi 39,4C üzerindedir, deri kuru, kırmızı ve sıcaktır, terleme yoktur, bulantı kusma, baş ağrısı, baş dönmesi, şuur bulanıklığı veya kaybı vardır. İlk yardımda; kişi hemen serin ve hava akımı olan bir yere alınmalı, sıkı giysileri gevşetilmeli, soğutulmaya çalışılmalı, bilinci kapalıysa kesinlikle içmesi için sıvı verilmemeli ve en yakın sağlık kuruluşuna götürülmelidir. Günün en sıcak saatleri olan 10.00 ile 16.00 arasında mecbur kalınmadıkça dışarı çıkılmamalıdır. Dışarıda iken hafif, bol ve açık renkli giysiler tercih edilmeli; güneş gözlüğü ve şapka kullanılmalıdır. Aşırı sıcaklar, mevcut kronik hastalıkların kontrolünü zorlaştırarak ağırlaşmasına, hastane başvurularının artmasına, hatta ölüme neden olabilir. Bebekler, çocuklar, engelliler ve hayvanlar kapalı ve park etmiş araçlarda kesinlikle bırakılmamalıdır. Susuzluk hissi olmasa bile her gün en az 2-2,5 litre sıvı tüketilmelidir. Beslenmede yağlı besinlerden kaçınılmalı, vücut direncini artırmak için bol sebze ve meyve tercih edilmelidir. Spor aktiviteleri de sabah ve akşam gibi serin saatlere bırakılmalı, ağır fizik aktivitelerden kaçınılmalıdır. Vücut ısısının yükselmemesi için sık sık duş almalı, bu mümkün olmadığında ayaklar, eller yüz ve ense soğuk suyla ıslatılmalı veya silinmelidir" dedi.

Sıcaklık kaynaklı diğer sağlık problemleri

İl Sağlık Müdürü Öztürk; güneş çarpmasının yanı sıra sıcak bitkinliği, sıcak krampları, isilik ve güneş yanıkları gibi durumların da acil müdahale gerektirebileceğini bildirdi. Aşırı terleme ve sıvı kaybına bağlı olarak gelişen sıcak bitkinliğinde derinin soğuk ve nemli olduğuna değinen Öztürk, böyle durumlarda kişinin serin bir yere alınarak tuzlu ayran gibi sıvılarla desteklenmesi, genel durum düzelmezse vakit kaybetmeden sağlık kuruluşlarına başvurulması gerektiğini ifade etti. Öztürk, vatandaşların kendi sağlıkları kadar çevrelerindeki risk grubunda bulunan bireyleri de sıcak havalara karşı yakından gözlemlemesinin önemini vurguladı.

Dr. Çiftçi, "Çocuğun ekran başında geçirdiği süreyi kontrol edememesi, ekran süresi kısıtlandığında huzursuzluk ve öfke göstermesi, oyun oynamak ya da dijital içerik tüketmek için günlük sorumluluklarını ihmal etmesi ekran bağımlılığının önemli belirtileri arasında yer almaktadır. Ayrıca dikkat dağınıklığı, uyku düzensizlikleri, sosyal ilişkilerde zayıflama ve fiziksel aktivitenin azalması da sık karşılaşılan sorunlardır" dedi.

Erken yaşta ekran maruziyeti gelişimi olumsuz etkiliyor

Bilimsel çalışmaların özellikle erken yaşta uzun süreli ekran maruziyetinin çocukların beyin gelişimi, dil becerileri, dikkat süresi ve sosyal iletişim becerileri üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu gösterdiğini belirten Dr. Çiftçi, ailelerin bu konuda bilinçli davranmasının büyük önem taşıdığını söyledi.

İlk 3 yaş çok kritik

Çocukların ilk üç yaşının beyin gelişimi açısından en kritik dönem olduğuna dikkat çeken Dr. Çiftçi, "0-3 yaş dönemi, çocukların zihinsel, duygusal ve sosyal gelişiminin en hızlı olduğu dönemdir. Bu süreçte ekran kullanımı çocukların gelişimini olumsuz etkileyebilmektedir. Bu nedenle mümkün olduğunca 3 yaşına kadar çocukların ekranla tanıştırılmaması önerilmektedir. Daha sonraki yaşlarda ise ekran süresi yaşa uygun şekilde sınırlandırılmalı; çocuklar açık hava oyunlarına, kitap okumaya, spor ve aile içi etkinliklere yönlendirilmelidir" şeklinde konuştu.

Ekran bağımlılığıyla mücadelede en önemli sorumluluğun ailelerde olduğunu vurgulayan Dr. Mustafa Çiftçi, ebeveynlerin çocuklarına örnek olması gerektiğini belirterek, "Çocuklar için günlük ekran süresi belirlenmeli. Yemek sırasında ve yatmadan önce ekran kullanımına izin verilmemeli. Çocuklarla kaliteli vakit geçirilmeli ve ortak etkinlikler artırılmalı. Açık hava oyunları ve fiziksel aktiviteler teşvik edilmeli. Dijital cihazlar ödül veya ceza aracı olarak kullanılmamalı" diye konuştu.

Dr. Çiftçi, yaz tatilinin çocukların hem dinlenmesi hem de fiziksel, zihinsel ve sosyal gelişimlerini destekleyecek aktivitelerle değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, aileleri ekran kullanımını bilinçli şekilde yönetmeyi önerdi.

Kronik hastalıklara dikkat edilmeli

Yaz aylarında tatil planları, seyahatler ve günlük yaşam alışkanlıklarındaki değişiklikler nedeniyle birçok kişinin rutin sağlık kontrollerini ertelediğini belirten Uzm. Dr. Isganrarov, "Sağlık, yılın her döneminde korunması gereken en önemli değerdir. Yaz mevsimi; tatil, deniz, güneş ve açık hava etkinlikleriyle birlikte yaşam düzenimizin değiştiği bir dönemdir. Bu hareketlilik içinde birçok kişi sağlık kontrollerini 'tatilden sonra yaptırırım' düşüncesiyle erteleyebiliyor. Ancak kontrollerin geciktirilmesi, belirti vermeden ilerleyen birçok hastalığın erken teşhis edilme fırsatını ortadan kaldırabilir" dedi.

Özellikle yüksek tansiyon, diyabet, kolesterol yüksekliği ve kalp-damar hastalığı bulunan kişilerin yaz aylarında daha dikkatli olması gerektiğini vurgulayan Isganrarov, "Artan sıcaklıklar ve terlemeye bağlı sıvı kaybı, tansiyon ve kan şekeri değerlerinde değişikliklere neden olabilir. Düzenli ilaç kullanan bireylerin doktor kontrollerini aksatmaması ve gerektiğinde tedavilerinin yeniden değerlendirilmesi önemlidir" diye konuştu.

Kadınlarda rahim ağzı, erkeklerde prostat kontrolü
Yaz döneminin çocukların sağlık kontrolleri için de önemli bir fırsat olduğunu ifade eden Isganrarov, "Okulların kapalı olduğu bu dönemde çocukların büyüme ve gelişme değerlendirmeleri, göz ve diş muayeneleri ile eksik aşıların tamamlanması daha kolay planlanabilir. Yeni eğitim öğretim yılı başlamadan önce yapılan kontroller, olası sağlık sorunlarının erken fark edilmesine katkı sağlar" ifadelerini kullandı.
İleri yaş grubundaki bireylerin düzenli sağlık taramalarını ihmal etmemesi gerektiğini belirten Isganrarov, "Kan tahlilleri, göz ve işitme kontrolleri, bağırsak taramaları ile kadınlarda meme ve rahim ağzı, erkeklerde ise prostat kontrollerinin düzenli yapılması büyük önem taşıyor. Bu taramalar, birçok hastalığın erken dönemde tespit edilmesine yardımcı olur" şeklinde konuştu.

Bol su için, dengeli beslenin

Yaz aylarında sağlıklı kalmanın yalnızca güneşten korunmak ve su tüketmekle sınırlı olmadığını belirten Uzm. Dr. Elfag Isganrarov şunları söyledi: "Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, yeterli sıvı alımı ve rutin sağlık kontrollerinin zamanında yapılması sağlıklı yaşamın temel taşlarıdır. Tatil planları arasında kısa bir sağlık kontrolüne yer vermek, ileride karşılaşılabilecek daha büyük sağlık sorunlarının önüne geçebilir. Yaz mevsimini sadece dinlenme zamanı olarak değil, sağlığımıza yatırım yapma fırsatı olarak değerlendirmeliyiz."

Merd, kızartılmış ve baharatlı ürünlerin tüketilmesinin yorgun ve bunalmış hissetmeye neden olabileceğini söyleyerek, "Buna karşılık çok yağlı, kızartılmış ve aşırı baharatlı yiyecekler sindirim sürecinde vücudun daha fazla enerji harcamasına neden olabilir. Bu durum sıcak havalarda kişinin kendini daha yorgun ve bunalmış hissetmesine yol açabilir. Bir diğer önemli nokta ise su tüketimidir. Birçok kişi susamayı bekleyerek su içiyor ancak susuzluk hissi oluştuğunda vücut aslında sıvı kaybetmeye başlamış oluyor. Bu nedenle gün boyunca düzenli su tüketmek gerekir. Günlük en az 2-2,5 litre su tüketmeye özen gösterilmeli. Yaz aylarında pratik bir öneri vermek gerekirse öğle ve akşam yemeklerinde büyük bir mevsim salatası, yanında yoğurt veya ayran ve gün içinde 2-3 porsiyon su oranı yüksek meyve tüketmek hem sıvı ihtiyacının karşılanmasına hem de sıcakların daha rahat tolere edilmesine yardımcı olabilir" ifadelerini kullandı.

Seminerde, evde sağlık ve palyatif bakım hizmetlerinin etkin, erişilebilir ve koordineli bir şekilde sunulmasına yönelik yürütülen çalışmalar ele alındı. Katılımcılar, hizmet süreçleri, uygulama esasları ve koordinasyon mekanizmalarına ilişkin değerlendirmelerde bulunarak, sunulan sağlık hizmetlerinin daha verimli hale getirilmesine yönelik görüş alışverişi yaptı.

Toplantıda ayrıca, evde sağlık ve palyatif bakım hizmetlerinin vatandaşlara daha kaliteli ve sürdürülebilir şekilde ulaştırılması amacıyla yürütülen uygulamalar ile yeni yönetmelik kapsamında izlenecek süreçler değerlendirildi.
 

Hastanede tanı, tedavi ve cerrahi süreçlerin hasta güvenliği ve hizmet kalitesi esas alınarak yürütüldüğü belirtilen açıklamada, modern cerrahi tekniklerle vatandaşlara nitelikli sağlık hizmeti sunulmaya devam edildiği ifade edildi.

Açıklamada, "Hastalarımıza tanı, tedavi ve cerrahi süreçlerinde güvenli, kaliteli ve hasta odaklı sağlık hizmeti sunmaya devam ediyoruz. Emeği geçen tüm hekimlerimize ve sağlık çalışanlarımıza teşekkür ediyor, ameliyat olan hastalarımıza sağlıklı bir yaşam diliyoruz." ifadelerine yer verildi.
 

Güneş altında uzun süre kalmayın

Özellikle 65 yaş üstü bireylerle birlikte hipertansiyon, diyabet, kalp-damar hastalığı, beyin-damar hastalığı, kalp yetmezliği, kronik akciğer hastalığı veya böbrek yetmezliği olan hastaların da risk altında olduğunu belirten Ağca, güneş ışınlarının dik geldiği öğle vakitlerinde yarım saatten fazla güneş altında kalınmaması gerektiğinin altını çizdi. Ağca, "Sıvı alımını arttırmaları gerekiyor ki sıcaklığın bu zararlı etkilerinden korunabilsinler. Yaz aylarında günlük olarak 2.5-3 litreye kadar sıvı alımımızı, sıvı tüketimimizi arttırmamız gerekiyor. Dolayısıyla bir şapka kullanmak, şemsiye kullanmak, sıvı alımımızı arttırmak, üzerimize beyaz, ince pamuklu kıyafetler giyinmek bizim için koruyucu tedbirler olarak uygulanması gereken dikkat etmemiz gereken faktörler arasında." diye konuştu.

Ağca, kalp yetmezliği ile tansiyon hastalarının kullandıkları idrar söktürücü ilaçlar nedeniyle dehidrasyon durumuna daha elverişli olmalarına dikkat çekerek, "Bu hastalarımızın yaz aylarında hekimleriyle görüşerek idrar söktürücü ilaçlarının doz azaltımının yapılması ve yine sıvı alımlarını arttırmaları çok büyük önem arz ediyor." ifadelerini kullandı.

Bu önerilere dikkat Edin

Güneşin etkilerinden korunmak için yapılması gerekenleri sıralayan Ağca, sözlerini şu şekilde sürdürdü: "Doğrudan tedbir olarak doğrudan güneşin altında kalmayalım. İlla kalmamız gerekiyorsa yarım saatten uzun süre kalmayalım. Vücut sıcaklığımız arttıysa, vücudumuzda kızarıklık, ısı artışı, baş ağrısı, bulantı, halsizlik, tansiyon düşmesi gibi belirtiler hissediyorsak, hemen serin bir alana, klimalı bir ortama geçmeliyiz veya bir şemsiye kullanmamız, gölgeliğin altına geçmemiz, hemen sıvı alımını arttırmamız, gerekirse uzanıp ayağımızı yükseltmemiz, üzerimizdeki kıyafetleri biraz inceltmemiz tedbir olarak önemli. Bunlarla rahatlamadıysak özellikle konuşma bozukluğu, bilinç bozukluğu, göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bir yerimizde vücudumuzun herhangi bir yerinde güçsüzlük gibi belirtiler ortaya çıktıysa mutlaka 112 aracılığıyla acil servislere başvurmamız önem arz ediyor. Bu konuda Sağlık Bakanlığı ve İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yapılan uyarılar da yakından takip edilmeli"

İşportadan gözlük almayın

Op. Dr. Mehmet Ebri, güneş gözlüğü seçiminde estetik görünümden çok koruyuculuk özelliğinin dikkate alınması gerektiğini vurguluyor. Özellikle sokak tezgâhlarında veya güvenilir olmayan satış noktalarında satılan, UV filtre özelliği bulunmayan gözlüklerin göz sağlığı açısından risk oluşturabileceğine dikkat çeken Ebri, "Koyu renkli camlar tek başına koruma anlamına gelmez. UV filtresi olmayan koyu camlı gözlükler, göz bebeğinin büyümesine neden olarak zararlı ultraviyole ışınlarının gözün daha derin yapılarına ulaşmasına yol açabilir. Bu durum uzun vadede göz sağlığı açısından ciddi sorunlara neden olabilir" dedi.

Küçük camlı gözlükler yeterli korumayabilir

Güneş gözlüğü satın alırken ürünün yüzde 99-100 oranında UVA ve UVB koruması sağladığının belgelenmiş olmasına dikkat edilmesi gerektiğini belirten Op. Dr. Mehmet Ebri, "Özellikle çocuklar ve açık havada uzun süre vakit geçiren kişilerin bu konuda daha hassas davranmaları gerekir. Ayrıca gözlük camlarının büyük ve yüzü iyi kavrayan yapıda olması, gözlerin yalnızca önden değil yanlardan gelen ışınlara karşı da korunmasına yardımcı olur. Küçük çerçeveli gözlükler her ne kadar kozmetik açıdan şık dursa da kaçınmak gerekir. Bunun yanında araba kullanırken, deniz kenarında da güneş gözlüğü kullanımı önemlidir. Bu gibi durumlarda UV miktarı artar. Bu nedenle de güneş gözlükleri ihmal edilmemeli. Son yapılan çalışmalara göre kahverengi tonlarında camları olan güneş gözlüklerinin UV filtrelemede daha efektif olduğu da bilinmektedir. Koyu renk camlar tek başına koruma sağlamaz. Aksine, göz bebeğinin büyümesine neden olarak zararlı ışınların göze daha fazla ulaşmasına yol açabilir. Bu nedenle güvenilir ürünlerin tercih edilmesi büyük önem taşır" şeklinde konuştu.

Yüzerken koruyucu gözlük kullanabilirsiniz

Yaz aylarında deniz ve havuz kullanımında da göz sağlığı açısından dikkat edilmesi gereken bir konu olduğuna değinen Op. Dr. Mehmet Ebri, "Havuz suyunda kullanılan klor ve diğer dezenfektanlar göz yüzeyinde tahrişe neden olabilirken, hijyen şartlarının yeterli olmadığı ortamlarda enfeksiyon riski de artabiliyor. Yüzme sırasında koruyucu yüzücü gözlüklerinin kullanılması gözleri bu olumsuz etkilerden korumaya yardımcı oluyor. Deniz suyunun yüksek tuz oranı da hassas gözlerde yanma ve batma hissine yol açabildiğinden, yüzme sonrasında gözlerin temiz suyla durulanması fayda sağlayabiliyor. Ayrıca sıcak hava ve yoğun güneş, göz kuruluğu şikâyetlerini de artırabiliyor. Özellikle klima kullanılan ortamlarda uzun süre vakit geçirmek gözyaşı tabakasının daha hızlı buharlaşmasına neden olabiliyor. Bilgisayar ve telefon ekranlarına uzun süre bakılması da bu etkiyi artırıyor. Gün içinde yeterli miktarda su tüketmek, ekran kullanımına düzenli aralar vermek ve gerekli durumlarda hekim önerisiyle suni gözyaşı damlalarından yararlanmak göz konforunun korunmasına katkı sağlayabiliyor" diye görüş verdi.

Çocukların gözleri daha hassas

"Çocukların göz sağlığı ise yaz aylarında ayrı bir hassasiyet gerektiriyor" diyen Op. Dr. Mehmet Ebri, "Çocukların göz merceği yetişkinlere göre ultraviyole ışınlarını daha fazla geçirebildiği için güneşin zararlı etkilerine karşı daha savunmasız oldukları biliniyor. Bu nedenle açık havada geçirilen süre boyunca çocukların da UV korumalı güneş gözlüğü kullanmaları öneriliyor" ifadelerini kullandı.

3-6 yaş arası çocuklar fallik dönem nedeniyle sünnet edilmiyor

Çocukların bedenini ve cinsiyetini fark etmeye başladığı 3-6 yaşları arasında psikolojik sebeplerle sünnetin tercih edilmediğini, bunun dışında kalan yaşlarda ise uygun şartlarda yapılabileceğini belirten Uzm. Dr. Üstün, "Sünnetin yapılmasında kesin bir yaş olmamakla birlikte yapılmama yaşı var. Bu da 3-6 yaş yani fallik dönem dediğimiz dönem. Bu dönem çocukların cinsel ve psikolojik gelişim çağı. Bu dönemin dışında her yaşta yapılabilir. Fakat bizim tavsiye ettiğimiz belli yaş grupları var. Çok erken dönemde yaptırmayı çok tavsiye etmiyorum. Toplum arasında da ’40’ı çıksın’ denir. Bu süre içerisinde çocuğun hayata, annenin çocuğa alışması, çocuğun beslenmeye olan uyumunun oluşması gerekir. Bunları düşünmemiz gerekir. Onun için doğumdan 40 gün geçtikten sonra sünnet fallik döneme kadar yapılabilir. Bazen sünnet derisinin organ etrafını sarmasına bağlı fimozis dediğimiz durum oluyor. Giderek zamanla açılma gösterebiliyor bu sünnet derisi. Onun için ilk 2 aylık dönem geçtikten sonra sünnetin 3 yaşına kadar yapılması daha uygundur. 3-6 yaş arasındaki çocuklara ise fallik dönem nedeniyle psikolojik sebeplerle yapılmıyor" diye konuştu.

Sıcak çarpması dakikalar içinde hayati tehlikeye dönüşebilir

Sıcak çarpmasının tıbbi bir acil durum olduğunu vurgulayan Özkaya, vücudun ısı düzenleme mekanizmasının yetersiz kalması sonucu vücut sıcaklığının 10-15 dakika içinde 41 derece ve üzerine çıkabileceğini söyledi. Özkaya, "Kişide baş dönmesi, bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu, bayılma, nöbet ve kalp ritim bozuklukları görülebilir. Müdahale edilmezse ölümcül sonuçlar doğurabilir. Daha hafif evrede ise aşırı terleme, mide bulantısı, halsizlik, baş ağrısı ve soğuk-nemli cilt gibi ısı bitkinliği belirtileri ortaya çıkar" diye konuştu.

En büyük risk altındaki 3 grup

Prof. Dr. Şevket Özkaya, aşırı sıcaklardan en fazla küçük çocuklar ve yaşlıların etkilendiğini belirterek, bu grupların vücut ısılarını düzenlemekte daha fazla zorlandığını belirtti. Kronik hastalığı bulunan ve düzenli ilaç kullanan kişilerin de risk altında olduğunu ifade eden Özkaya, açık alanda çalışanlar ile serin ortamlara erişim imkanı bulunmayan vatandaşların sıcak çarpmasına karşı daha dikkatli olması gerektiğini vurguladı.

Klima çarpması yazın zatürreyi artırıyor

Yaz aylarında yalnızca aşırı sıcakların değil, bilinçsiz klima kullanımının da önemli bir sağlık tehdidi oluşturduğunu belirten Özkaya, son yıllarda "klima zatürresi" vakalarında belirgin artış yaşandığının altını çizdi. Kapalı alanlarda kullanılan klimaların düzenli bakımının yapılmaması halinde lejyonella bakterisinin üreyebildiğini ifade eden Özkaya, "Klima sistemlerinden yayılan bakteriler akciğerlere ulaşarak ciddi zatürre tablosuna neden olabiliyor. Öksürük, yüksek ateş, halsizlik, eklem ağrıları, boğaz tahrişi, geçmeyen öksürük ve baş ağrısı gibi şikayetlerle hastanelere başvurular artıyor" şeklinde konuştu.

Klima kullanırken dikkat

Klimaların doğrudan vücuda üfleyecek şekilde kullanılmaması gerektiğini belirten Özkaya, iç ve dış ortam sıcaklığı arasında aşırı fark oluşturulmamasını tavsiye etti. Klima kullanılacaksa ortam sıcaklığının 22 derecenin altına düşürülmemesi gerektiğini dile getiren Özkaya, cihazların düzenli bakım ve filtre temizliğinin de ihmal edilmemesi gerektiğini kaydetti.

Klima olmadan da serinlemek mümkün

Aşırı sıcaklardan korunmak için vatandaşlara çeşitli önerilerde bulunan Özkaya, gün boyunca bol su tüketilmesi, mümkünse soğuk duş alınması, boyun ve bileklere soğuk kompres uygulanması, gündüz saatlerinde perde ve panjurların kapalı tutulması, pamuklu ve nefes alabilen kıyafetlerin tercih edilmesi, vantilatörle hava sirkülasyonunun sağlanması, gereksiz ısı yayan elektrikli cihazların çalıştırılmaması ve özellikle öğle saatlerinde uzun süre güneş altında kalınmaması gerektiğini ifade etti.

Özkaya, yaz aylarında hem aşırı sıcaklara hem de bilinçsiz klima kullanımına karşı dikkatli olunmasının ciddi sağlık sorunlarının önüne geçeceğini sözlerine ekledi.

Güneş koruyucular doğru seçilmeli ve doğru kullanılmalı

Güneşten Korunma Faktörü (SPF) değerinin, ürünün güneş ışınlarının neden olduğu cilt kızarıklığına karşı sağladığı koruma düzeyini ifade ettiğini belirten Dr. Bostancı, suya dayanıklı ürünlerin 40 dakika suyla temas sonrasında da koruma etkisini sürdürmesi gerektiğini söyledi. Güneş koruyucu ürünlerin içeriğinde bulunan bazı kimyasal maddelerin hassas kişilerde tahriş ve alerjik temas egzamasına neden olabileceğini belirten Dr. Bostancı, "Cilt tipine uygun ürün tercih edilmesine dikkat edilmeli. Yağlı ciltlerde losyon formundaki ürünler, kuru ciltlerde ise krem formundaki güneş koruyucular tercih edilmelidir. Düzenli kullanılan güneş koruyucuların D vitamini sentezini engellediğine veya kansere neden olduğuna dair bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır" şeklinde uyardı.

Güneşten korunmada tek başına güneş kremi yeterli değil

Güneş koruyucularının yaklaşık 3-4 saat etkili olduğunu ve gerektiğinde yeniden uygulanması gerektiğini belirten Dr. Bostancı, etkili korunmanın ancak birden fazla önlemin birlikte uygulanmasıyla mümkün olduğunu söyledi. Bostancı, "Güneşten korunmak için yalnızca güneş koruyucu kullanmak yeterli değildir. Pamuklu ve koruyucu giysiler tercih edilmeli, geniş kenarlı şapkalar kullanılmalı ve özellikle güneş ışınlarının en yoğun olduğu öğle saatlerinde doğrudan güneş altında kalınmamalıdır. Açık tenli ve sarışın bireylerin en az SPF 50 koruma faktörüne sahip ürünleri tercih etmeleri önerilmektedir" diye konuştu.

Dr. Bostancı, hiçbir güneş koruyucu ürünün cildi güneş ışınlarına karşı yüzde 100 koruyamayacağını vurgulayarak, "Güneş koruyucular doğru kullanıldığında cilt sağlığını korumada önemli bir destek sağlar. Ancak en etkili korunma; güneş koruyucu kullanımını gölgede kalma, koruyucu kıyafet giyme, şapka kullanma ve güneşin yoğun olduğu saatlerde dışarıda bulunmama gibi fiziksel korunma yöntemleriyle birlikte uygulamaktır" ifadelerini kullandı.

Yalı Mah. Köprübaşı Cad. 39/c

Çınar Eczanesi Boyabat

Çamlıca Mah. Erol Demirkol Cad. No:3/c

Tek Eczanesi Durağan

Merkez Mah. Yusuf Kemal Tengirşek Cad. No:28/a

Şifa Eczanesi Erfelek

Merkez Mah. Cumhuriyet Cad. No:2

Seray Eczanesi Gerze

Çarşı Mah. Cumhuriyet Meydanıno:1/a

Anıl Eczanesi Merkez

Meydan Kapı Mah. İtfaiye Cad. No:5/a

Yasemin Eczanesi Merkez

Gelincik Mah. Fatih Cad. No:23/b

Gizem Eczanesi Türkeli

Güzelyurt Mah Erdembey Cad. No:13/b

Hastane yönetiminden yapılan açıklamada, yeni uygulamayla birlikte vatandaşların söz konusu ameliyatlar için ilçe dışındaki sağlık kuruluşlarına sevk edilmesine gerek kalmadan kendi ilçelerinde güvenli ve kaliteli sağlık hizmeti alabilecekleri belirtildi.

İl Sağlık Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen çalışmalar kapsamında, İl Sağlık Müdürlüğü Destek Hizmetleri Başkan Yardımcısı Ali Kuzu, Hastane Başhekimi Dr. Abdülkerim Köroğlu ile İdari ve Mali İşler Müdürü Serkan İşler, cerrahi servis ve ameliyathane ekibini ziyaret ederek özverili çalışmalarından dolayı teşekkür etti.

Heyet ayrıca hastanede başarılı operasyon geçiren hastaları da ziyaret ederek geçmiş olsun dileklerini iletti.

Yetkililer, vatandaşların Genel Cerrahi Polikliniği'nden randevu almak için Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) veya 182 çağrı merkezi üzerinden başvuruda bulunabileceklerini belirterek, hastanede sağlık hizmetlerinin güçlenen altyapı ve uzman kadroyla kesintisiz şekilde sürdürüldüğünü ifade etti.
 

35 yaş üzerinde yumurtalık rezervinin azaldığını ortaya koymuş vaziyetteyiz

‘Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de doğurganlık hızı azalmış vaziyette’ diyen Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Prof. Dr. Yusuf Üstün, "Geç evlilikler, geç doğumlara yol açıyor, çocuk sahibi olamamayla da karşı karşıya kalabiliyorlar. 35 yaş üzerinde yumurtalık rezervi dediğimiz, deposundaki o yumurtaların azaldığını bilimsel olarak ortaya koymuş vaziyetteyiz. Menopozda çevresel faktörler çok önemli. En önemli sıkıntılardan bir tanesi; sigara içimi. Sigara menopozu 1,5-2 yıl erkene çekmekte. Çevreden aldığımız radyasyon ya da otoimmün birtakım problemler erken menopozu ortaya çıkarabiliyor. Menopoza girdikten sonra süreci daha konforlu, yaşanabilir hale getirebiliriz. Bunun için tedaviler uygulanabilir. Kalsiyum, D vitamini destekleri alınabilir. Yaşam tarzı değişiklikleriyle özellikle obezitenin önüne geçmek çok önemli bir hedef olmalı. Obezite de olumsuz etkileyecek bir faktör" dedi.

Gebelikte mutlaka takipte olmak gerekiyor

‘Gebelikte en büyük problemlerden bir tanesi; takiplere yeterli riayet edilmemesi’ diyerek sözlerine devam eden Üstün, "Gebelik saptanmadan hekime başvurup herhangi bir problem olup olmadığı, önlem alınıp alınmayacağı belirlenmeli. Folik asit başlanması özellikle bebeğin sırtındaki açıklıkların önüne geçmek için verdiğimiz bir vitamin desteği, mutlaka gebelik öncesi başlıyoruz, ilk 12 hafta devam ediyoruz. Takiplerde tansiyon ölçümü, ultrasonografi ile bebeğin saptanması, gebeliğin rahmin içinde mi, dışında mı olduğunu belirlemek için mutlaka görmemiz gerekiyor. Dış gebelik dediğimiz hayatı riske edecek tanılarla da karşılaşabiliyoruz. Bunları giderebilmek için mutlaka takipte olmak gerekiyor" dedi.

Zayıflamak için yapacağımız işlemleri gebeyken yapmayacağız

Sözlerini sürdüren Üstün, "Takip sırasında gebeliğin özellikle belirli haftalarında yapacağımız tetkikler de hem annenin hem de bebeğin sağlıklı ilerlemesi ve doğumun sağlıklı sonuçlanması için şart. 11-14’üncü haftalarda ense kalınlığına ultrasonografiyle bakıyoruz. Down sendromu taraması çok önemli, ense kalınlığına, burun kemiğine, olup olmamasına, kanda 2 hormon testine bakarak 2’li testi ekleyerek ultrasonla kombine testi yapmış oluyoruz. Bununla bebeğinin down sendromu olma ihtimalini belirliyoruz. Son yıllarda anne kanında bebek DNA’sı bakılabiliyor. Biz kombine test ile yüzde 90 oranında down sendromunu yakalarken anne kanında DNA değerlendirmesi yüzde 99,9 yakalama oranına sahip. Dengeli beslenmek çok önemli, gebelerin kalsiyum, protein ağırlıklı beslenmesi gerekiyor. Karbonhidrat ağırlıklı beslenmeyi asla önermiyoruz. Kilo alımının optimal koşullarda olmasını öneriyoruz. Zayıflamak için yapacağımız işlemleri gebeyken yapmayacağız, onları doğurduktan sonra yapacağız" şeklinde konuştu.

Ghebreyesus, hastalığın nasıl geliştiğini anlamak için 21 ülkeyi kapsayan bir çalışmayı koordine ettiklerini dile getirerek, bu çalışmanın gelecekteki salgınlar için tanı, tedavi ve aşıların geliştirilmesini destekleyeceğini vurguladı.

Direktör Ghebreyesus, Uluslararası Sağlık Tüzüğü doğrultusunda hantavirüsle ilgili müdahaleye destek veren tüm ülkelere teşekkürlerini yineledi.

“KDC'de son 2 haftadır her gün ortalama 38 yeni Ebola vakası doğrulanıyor”

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki (KDC) Ebola salgınının yayılmaya devam ettiğine dikkati çeken Ghebreyesus, "Son 2 haftadır her gün ortalama 38 yeni vaka doğrulanıyor. Bugün itibariyle 1406 vaka doğrulandı ve 438 kişi hayatını kaybetti." ifadelerini kullandı.

Ghebreyesus, KDC hükümetinin liderliğinde müdahaleyi güçlendirmeye devam ettiklerini vurgulayarak, test kapasitesinin 10 laboratuvara kadar artırıldığını kaydetti.

KDC'de temas takibinin iyileştirildiğini anlatan Ghebreyesus, "Artık her 5 temastan 4'ü takip ediliyor ancak vaka başına daha birçok temasın belirlenmesi gerekiyor. Tedavi kapasitesi de genişletildi ve 22 sağlık merkezinde yaklaşık 650 yatak mevcut. Ancak yatakların yaklaşık yüzde 96'sı şu anda dolu ve 300 yatak daha eklemek için çalışıyoruz." şeklinde konuştu.

Ghebreyesus, Ebola salgınına neden olan Bundibugyo virüsü için ilk moleküler tanı testine acil kullanım onayı verdiklerini belirterek, tüm bu ilerlemeye rağmen, güvensizlik ve şiddet de dahil önemli zorluklarla karşı karşıya kalmaya devam ettiğini vurguladı.

“Venezuela'da 2 bin 300'den fazla kişi hayatını kaybetti”

Ghebreyesus, Venezuela'da geçen hafta yaşanan depremler dolayısıyla 2 bin 300'den fazla kişinin hayatını kaybettiğini, 5 binden fazla kişinin yaralandığını ve yaklaşık 16 bin kişinin evsiz kaldığını söyledi.

Deprem müdahalesi kapsamında DSÖ'nün acil durum fonundan 1,5 milyon dolar ayırdıklarını, 6 tondan fazla acil tıbbi malzeme gönderdiklerini ve 28 ton daha gönderilmesini planladıklarını bildiren Ghebreyesus, "Deprem, zaten ciddi bir insani krizi daha da ağırlaştırarak, insanların ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan bir sağlık sistemini daha da zorluyor." değerlendirmesinde bulundu.